Geïnteresseerd in Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening in het Waalse Gewest? Dit artikel helpt u de Ruimtelijke Ordening in Wallonië te begrijpen, en geeft u de essentiële bronnen en afkortingen om de haalbaarheid van een project te onderzoeken.
Aan het einde van dit artikel vindt u een overzichtsschema.
Ruimtelijke ordening en stedenbouw zijn twee verwante, maar in reikwijdte en doelstelling verschillende begrippen:
- Ruimtelijke ordening betreft de planning en het beheer van een grondgebied als geheel, met als doel een evenwichtige en duurzame ontwikkeling te bevorderen door het gebruik van natuurlijke, economische en sociale hulpbronnen te organiseren. Het behandelt bredere thema’s zoals mobiliteit, milieu, openbare voorzieningen en het behoud van natuurgebieden.
- Stedenbouw richt zich op de organisatie en het beheer van stedelijke ruimtes, of ze nu al bebouwd zijn of daartoe bestemd zijn. Ze bestudeert de inplanting van gebouwen, de organisatie van wijken, openbare ruimtes en stedelijke infrastructuur, met als doel functionele, esthetische stedelijke omgevingen te creëren die aansluiten bij de behoeften van de bewoners. Ze houdt rekening met elementen zoals bevolkingsdichtheid, mobiliteit, architectuur, toegankelijkheid en stedelijke esthetiek.
Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening is in België een gewestelijke bevoegdheid. Elk gewest beschikt dan ook over een eigen wettelijke basis, een wetboek (het CoDT in Wallonië, het CoBAT in Brussel, de VCRO in Vlaanderen) dat de organisatie van deze bevoegdheid en de bijhorende modaliteiten vastlegt. Deze teksten verduidelijken onder meer:
- welke handelingen vergunningsplichtig zijn (voorbeeld: is een vergunning nodig om een zwembad te bouwen?)
- de bevoegde overheden (voorbeeld: welke overheid oordeelt over welk type handeling, wie stelt welk plan op, enz.)
- de beroepsmogelijkheden
- de planningsinstrumenten: dit zijn alle instrumenten waarmee strategieën worden vastgelegd en regels voor ruimtelijke ordening en stedenbouw worden bepaald.
Dit artikel gaat specifiek in op de planningsinstrumenten in Wallonië.
- De wettelijke basis: het CoDT
- De schema’s
- Het Schema de Développement Territorial (SDT, gewestelijk ontwikkelingsschema)
- Het Schema de Développement Communal ou Pluricommunal (SDC of SDPC, gemeentelijk of meergemeentelijk ontwikkelingsschema)
- Het Schéma d’Orientation Local (SOL, lokaal oriëntatieschema)
- Het bestemmingsplan
- Het Plan de Secteur (gewestplan)
- Nut van het gewestplan
- Hoe het gewestplan lezen en waar het terugvinden?
- Het Plan de Secteur (gewestplan)
- De reglementen
- De Guide Régional d’Urbanisme (GRU, gewestelijke stedenbouwkundige gids)
- De Guide Communal d’Urbanisme (GCU, gemeentelijke stedenbouwkundige gids)
- Samenvatting
De wettelijke basis: het CoDT
De wettelijke basis van de stedenbouw in Wallonië is het Code du Développement Territorial (CoDT, wetboek van ruimtelijke ontwikkeling):
“het grondgebied van Wallonië is een gemeenschappelijk erfgoed van zijn inwoners. Het doel van het Wetboek van Ruimtelijke Ontwikkeling, hierna “het Wetboek”, is een duurzame en aantrekkelijke ontwikkeling van het grondgebied te verzekeren.“
Dit document heeft tot doel algemene regels vast te leggen, zoals de termijnen waaraan de vergunningverlenende overheden gebonden zijn, en welke werken al dan niet vergunningsplichtig zijn. Het CoDT bepaalt daarentegen bijvoorbeeld niet de maximaal toegelaten hoogte van een gebouw, noch welke zones bebouwbaar zijn.
Deze wettelijke basis definieert ook een lijst van instrumenten voor ruimtelijke ordening en stedenbouw, die we hierna bespreken. Hieronder vallen de schema’s, de plannen en de stedenbouwkundige gidsen.
De schema’s
Schema’s zijn planning- en beheersinstrumenten voor ruimtelijke ontwikkeling. Ze beogen de territoriale ontwikkeling op een coherente en duurzame manier te organiseren en te sturen, rekening houdend met economische, sociale, ecologische en ruimtelijke uitdagingen op lange termijn.
Deze schema’s worden op 4 schaalniveaus opgesteld:
| Naam van het schema | Afkorting | Schaalniveau |
|---|---|---|
| Schema de Développement Territorial (gewestelijk ontwikkelingsschema) | SDT | Gewestelijk |
| Schema de Développement Pluricommunal (meergemeentelijk ontwikkelingsschema) | SD(P)C | Bovengemeentelijk |
| Schema de Développement Communal (gemeentelijk ontwikkelingsschema) | SDC | Gemeentelijk |
| Schéma d’Orientation Local (lokaal oriëntatieschema) | SOL | Ondergemeentelijk |
Het Schema de Développement Territorial (SDT)
Een schema de développement territorial (SDT, gewestelijk ontwikkelingsschema) is een gewestelijke strategie die de ontwikkelings- en ordeningsdoelstellingen voor het volledige Waalse Gewest vastlegt. Het wordt opgesteld op basis van een grondige contextanalyse, rekening houdend met de belangrijkste territoriale uitdagingen, sociale, economische, demografische, energetische, erfgoed-, milieu- en mobiliteitsgerelateerde behoeften en perspectieven, evenals de mogelijkheden en beperkingen van het grondgebied.
Het is met name in het SDT dat de begrippen stadsuitbreiding (étalement urbain) en bodemafdichting (artificialisation) aan bod komen.
Het begrip stadsuitbreiding, zoals voorgesteld in het ontwerp-SDT van 30 maart 2023
Het Schema de Développement Communal ou Pluricommunal (SDC of SDPC)
Het Schema de Développement Communal (gemeentelijk ontwikkelingsschema) is een planningsinstrument dat door een gemeente wordt gebruikt om haar territoriale ontwikkelingsstrategie vast te leggen. Het kan ook gezamenlijk door meerdere gemeenten worden opgesteld, in welk geval het “Schema de Développement Pluricommunal” (meergemeentelijk ontwikkelingsschema) wordt genoemd.
Dit document identificeert de belangrijkste uitdagingen, doelstellingen en te ondernemen acties om de economische, sociale, ecologische en stedelijke ontwikkeling van de gemeente te bevorderen. Het houdt rekening met de specifieke kenmerken van de gemeente en stelt concrete maatregelen voor om de levenskwaliteit van de inwoners te verbeteren, een rationeel gebruik van hulpbronnen te bevorderen, infrastructuur en diensten te versterken, en mobiliteitsvraagstukken doeltreffend te beheren.
Het Schema de Développement Communal vormt zo een routekaart om de ordenings- en stedenbouwkundige beslissingen van de gemeente te sturen, met het oog op een harmonieuze en duurzame ontwikkeling. Dit document is echter niet rechtstreeks bruikbaar voor een projectontwikkelaar. Het wordt vooral gebruikt als intern document binnen gemeentelijke administraties.
Uittreksel uit het Schema de Développement Communal van de gemeente Rebecq (Waals-Brabant)
Het Schéma d’Orientation Local (SOL)
Het Schéma d’Orientation Local (SOL, lokaal oriëntatieschema) is een planningsinstrument dat wordt gebruikt om de doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw voor een specifiek deel van het gemeentelijk grondgebied vast te leggen.
Gebaseerd op een contextanalyse die de belangrijkste uitdagingen, mogelijkheden en beperkingen van het grondgebied omvat, bevat het SOL doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw, evenals een gedetailleerde oriëntatiekaart.
Uittreksel uit het SOL voor de uitvoering van de ZACC-zone Suarlée
Deze kaart bevat elementen zoals het wegennet, technische infrastructuur, openbare ruimtes, groene ruimtes, bestemmingszones, de ecologische structuur en eventueel de belangrijkste landschapslijnen. Het SOL kan ook aanwijzingen geven over de inplanting en hoogte van gebouwen en constructies, wegen, openbare ruimtes en de integratie van technische voorzieningen. Bovendien kan het andere SOL’s identificeren en de gemeentelijke gids die moet worden opgesteld, herzien of ingetrokken. Het SOL vormt zo een richtinggevend kader voor de ordening en stedenbouw in een specifieke zone, en bevordert een coherent en duurzaam ruimtegebruik.
Het bestemmingsplan
Het Plan de Secteur (gewestplan)
Nut van het gewestplan
Het gewestplan (plan de secteur) is een document dat de ruimtelijke ordening in het Waalse Gewest vastlegt. Het definieert de verschillende ordeningssectoren die het voorwerp uitmaken van een plan. Bepaalde specifieke infrastructuren, zoals spoorweg- en luchthaveninfrastructuur en autonome havens, vallen niet onder dit plan.
Dit bestemmingsplan is geïnspireerd op het gewestelijk ontwikkelingsschema, maar kan er onder bepaalde voorwaarden van afwijken. Het beoogt de bescherming, het beheer en de ordening van landschappen, zowel bebouwd als onbebouwd.
Het is van toepassing op verschillende ontwikkelingsschema’s, vergunningen en stedenbouwkundige attesten. Er kunnen ook bijkomende voorschriften worden toegevoegd, zoals een precisering of specialisatie van de bestemming van zones, een fasering van hun inname, de omkeerbaarheid van bestemmingen, of de verplichting om voorafgaand aan de uitvoering een lokaal oriëntatieschema op te stellen.
De bestemmingen van het gewestplan kunnen in twee groepen worden onderverdeeld:
- Zones bestemd voor verstedelijking: dit zijn onder meer woonzones, zones voor openbare diensten, recreatiezones, zones voor economische activiteit, zones van gewestelijk belang en zones van gemeentelijk belang.
- Zones niet bestemd voor verstedelijking: dit zijn onder meer landbouwzones, bosgebieden, groene ruimtes, natuurgebieden, parkgebieden en ontginningszones.
Hoe het gewestplan lezen en waar het terugvinden?
[U kunt het gewestplan raadplegen op WalOnMap](https://geoportail.wallonie.be/walonmap#panier=\[{"serviceId":"7fe2f305-1302-4297-b67e-792f55acd834","visible“: true,“url”:“https://geoservices.wallonie.be/arcgis/rest/services/AMENAGEMENT_TERRITOIRE/PDS/MapServer","label":"Plan de secteur en vigueur (version coordonnée vectorielle)”,“type”:“AGS_DYNAMIC”}])
Wat is WalOnMap? WalOnMap is een toepassing ontwikkeld door de Service public de Wallonie (Waalse overheidsdienst) waarmee gebruikers publieke geografische gegevens op een kaart van het Waalse grondgebied kunnen weergeven, met functies zoals zoomen, lokaliseren, de keuze van een achtergrondkaart en toegang tot uiteenlopende geografische informatie.
Met deze tool kan een perceel worden geïdentificeerd op basis van een adres, kan de bestemming ervan worden opgezocht (landbouwzone, woonzone, enz.), evenals eventueel geldende specifieke stedenbouwkundige voorschriften, en kunnen mogelijke risico’s worden onderzocht (overstromingen, grondverzakkingen, enz.)
Tip: u kunt de transparantie van de laag aanpassen om de grenzen van het gewestplan beter te kunnen zien. Zo kunt u, op basis van de satellietweergave en uw kennis van de plaats, de grenzen van het gewestplan beter aftoetsen aan de werkelijkheid. Om de transparantie van de laag te wijzigen: – Klik links op het tandwielicoon, ter hoogte van uw selectie – Zet de schuifregelaar op ongeveer 50%, waardoor het gewestplan gedeeltelijk doorzichtig wordt en de satellietweergave eronder zichtbaar wordt. – U kunt ook de legende weergeven door op de knop “Legende” in hetzelfde menu te klikken. (link naar het volledige legendedocument)
Legende van de belangrijkste elementen van het gewestplan in Wallonië
De reglementen
De reglementen inzake stedenbouw worden in Wallonië “Gidsen” (Guides) genoemd en zijn beschikbaar op de website van DGO4. Daaronder vinden we onder meer de volgende documenten:
- De Guide Régional d’Urbanisme (GRU, gewestelijke stedenbouwkundige gids)
- De Guides Communaux d’Urbanisme (GCU, gemeentelijke stedenbouwkundige gidsen)
Hieronder bespreken we de belangrijkste nuttige informatiebronnen.
De Guide Régional d’Urbanisme (GRU)
De gewestelijke stedenbouwkundige gids geeft richtlijnen over de architecturale harmonie van gebouwen en de toegankelijkheidsnormen voor personen met beperkte mobiliteit.
Hierbij twee voorbeelduittreksels uit de GRU:
**Zijgevels en achtergevels. ** De toegelaten materialen voor muren, zijgevels en achtergevels moeten harmoniëren met die van de straatgevels.
Gewestelijke stedenbouwkundige gids – Officieuze coördinatie – 31 mei 2017
**Hellingen: ** De dwarshelling bedraagt maximaal 2%. Wanneer een langshelling nodig is, bedraagt deze idealiter maximaal 5 centimeter per meter, over een maximale lengte van 10 meter. Indien het technisch onmogelijk is hellingen van 5% of minder te gebruiken, worden de volgende hellingen uitzonderlijk toegestaan […]
Gewestelijke stedenbouwkundige gids – Officieuze coördinatie – 31 mei 2017
De Guide Communal d’Urbanisme (GCU)
Deze op gemeentelijk niveau uitgegeven gids legt de toepasselijke stedenbouwkundige voorschriften vast en vormt de lokale uitvoering van de gewestelijke stedenbouwkundige gids. Hij bepaalt bijvoorbeeld de bouwvorm, de inplanting van gebouwen, en de voorschriften inzake achteruitbouw en rooilijn.
Uittreksel uit de gemeentelijke stedenbouwkundige gids van Bergen (Mons) betreffende de inplanting van een nieuwe constructie in de openbare ruimte.
U vindt dit document meestal op de website van de gemeente. Het is het referentiedocument om een vastgoedproject te schetsen.
Samenvatting
De instrumenten van Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw in het Waalse Gewest.
In Wallonië is het Wetboek van Ruimtelijke Ontwikkeling (CoDT) dat de Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw regelt. Deze tekst legt algemene regels vast, zoals welke handelingen vergunningsplichtig zijn, de termijnen voor vergunningverlening, de bevoegde overheden en de planningsinstrumenten.
Onder deze instrumenten bepalen de schema’s de grote strategische richtingen, op basis van de uitdagingen van het betreffende grondgebied. Deze schema’s bestaan op gewestelijk, bovengemeentelijk, gemeentelijk en ondergemeentelijk niveau. Ze zijn niet bindend voor de aanvrager, maar kunnen wel de beslissing van de gemeente over het al dan niet toekennen van een stedenbouwkundige vergunning beïnvloeden.
De gidsen leggen de na te leven regels inzake stedenbouw vast. Het gaat bijvoorbeeld om bewoonbaarheidsnormen (minimale oppervlakte, plafondhoogte, enz.) of bouwnormen (geometrie, afstand tot de weg, gevelrooilijn, enz.). Er bestaat een gewestelijke gids die voor heel Wallonië geldt, evenals gemeentelijke gidsen die lokaal van toepassing zijn en de lokale uitvoering van bepaalde regels preciseren.
Ten slotte is het de gemeente die bevoegd is voor het toekennen van een stedenbouwkundige vergunning. Daartoe onderzoekt ze het dossier door de overeenstemming van het project met het gewestplan, de gewestelijke (GRU) en lokale (GCU) normen, evenals de afstemming met de strategische richtingen (SDT, SDC, SOL) te analyseren.