In dit artikel

1. Inleiding
2. De planningsinstrumenten in België
3. De schema’s
   • Het Gewestelijk Ontwikkelingsschema (SDT)
   • Het Gemeentelijk of Meergemeentelijk Ontwikkelingsschema (SDC of SDPC)
   • Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL)
4. Het bestemmingsplan
   • Het Gewestplan (Plan de Secteur)

• De reglementen

  • De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)
  • De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gids (GCU)

• De strategische plannen

  • Het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD)
  • De Gemeentelijke Ontwikkelingsplannen (PCD)

• De reglementaire plannen

  • Het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS)
  • Het Richtplan van Aanleg (PAD)
  • Het Bijzonder Bestemmingsplan (PPAS)

• De reglementen

• De strategische plannen

  • Gewestelijk niveau – Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)
  • Provinciaal niveau – Provinciaal Beleidsplan Ruimte (PBR)
  • Gemeentelijk niveau – Gemeentelijk (of intergemeentelijk) Beleidsplan Ruimte (GBR)

• De uitvoeringsplannen

  • Gewestelijk niveau – Gewestelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (GRUP)
  • Provinciaal niveau – Provinciale Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (PRUP)
  • Gemeentelijk niveau – Gemeentelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (GRUP)

• Stedenbouwkundige verordeningen

• Overzichtstabel

Inleiding

Ruimtelijke ordening en stedenbouw zijn twee verwante maar afzonderlijke begrippen, met een verschillende reikwijdte en doelstellingen:

• Ruimtelijke ordening betreft de planning en het beheer van een grondgebied in zijn geheel, met als doel een evenwichtige en duurzame ontwikkeling te bevorderen door het gebruik van natuurlijke, economische en sociale hulpbronnen te organiseren. Het behandelt bredere vraagstukken zoals mobiliteit, milieu, openbare voorzieningen en het behoud van natuurlijke ruimtes.
• Stedenbouw richt zich op de organisatie en het beheer van stedelijke ruimtes, of ze nu al bebouwd zijn of daartoe bestemd zijn. Het bestudeert de inplanting van gebouwen, de organisatie van wijken, openbare ruimtes en stedelijke infrastructuur, met als doel functionele, esthetische stedelijke omgevingen te creëren die aangepast zijn aan de behoeften van de bewoners. Het houdt rekening met elementen zoals bevolkingsdichtheid, mobiliteit, architectuur, toegankelijkheid en stedelijke esthetiek.

Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening is een Gewestelijke bevoegdheid. Daarom beschikt elk gewest over zijn eigen juridische basis, een wetboek (CoDT, CoBAT, VCRO), dat de organisatie van deze bevoegdheid en de bijhorende modaliteiten vastlegt. Deze teksten preciseren met name de volgende elementen:

• de vergunningsplichtige handelingen (voorbeeld: is een vergunning nodig om een zwembad te bouwen?)
• de bevoegde overheden (voorbeeld: welke overheid oordeelt over welk type handeling, wie stelt welk plan op, enz.)
• de beroepsmogelijkheden
• de planningsinstrumenten: dit zijn alle instrumenten waarmee strategieën worden bepaald en regels voor ruimtelijke ordening en stedenbouw worden vastgelegd.

Dit artikel gaat in het bijzonder over de planningsinstrumenten in België.

De planningsinstrumenten in België

In deze teksten vinden we doorgaans drie soorten instrumenten:

• De strategische plannen: deze instrumenten, opgesteld op verschillende bestuursniveaus, leggen de grote strategische lijnen van de ruimtelijke ontwikkeling vast. Ze dienen doorgaans als basis voor het opstellen van plannen en reglementen die dan wel bindend zullen zijn voor wie een vergunning aanvraagt.
• De bestemmingsplannen: deze kaarten bepalen de zones die bestemd zijn voor verschillende activiteiten (wonen, handel, kantoren, landbouw, beschermd gebied, enz.). Ze bepalen welke activiteiten zich in een zone mogen vestigen, in welke mate en onder welke voorwaarden. De plannen kunnen betrekking hebben op een volledig gewest of slechts op bepaalde zones/wijken, waarop een specifieke reglementering van toepassing is. Deze plannen (kaarten) worden aangevuld met teksten die de legendes, de betekenis en de interpretatie ervan preciseren.
• De stedenbouwkundige verordeningen: deze teksten leggen de regels vast met betrekking tot de bouw, de bouwvolumes, de architectuur, de parkeerregels, de toegankelijkheid voor personen met beperkte mobiliteit, enz. Hierin worden bijvoorbeeld de bewoonbaarheidsnormen vastgelegd, zoals de plafondhoogte en de minimale kameroppervlakte, maar ook bouwnormen zoals de rooilijn van de gevel of de vorm van het dak.

Deze instrumenten worden opgesteld op verschillende bestuursniveaus, vaak volgens een cascadeprincipe: het gewest stelt een vrij algemene tekst op, die de grote principes vastlegt, en de gemeente stelt reglementen op die preciezer zijn en op een kleiner gebied van toepassing zijn. Deze instrumenten zijn terug te vinden op gewestelijk, provinciaal, bovengemeentelijk (meerdere gemeenten), gemeentelijk en ondergemeentelijk (deel van een gemeente) niveau.

De informatie in deze instrumenten, die van juridische aard is, hangt nauw samen met het geografische en ruimtelijke aspect. Ze wordt dan ook meestal weergegeven via online kaartinterfaces. Deze gids legt uit waar u de belangrijkste informatie terugvindt op websites zoals WalOnMap, BruGIS of plannen.omgeving.vlaanderen.

Dit artikel heeft als doel u te helpen de stedenbouwkundige informatie die u nodig hebt gemakkelijk terug te vinden, en in het bijzonder om de volgende vragen te beantwoorden:

• Waar vindt u het Gewestplan van Wallonië? (PDS)
• Waar vindt u het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) van Brussel?
• Waar vindt u het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan van het Vlaamse Gewest (GRUP)?
• Wat is het equivalent van het Gewestplan in Brussel en Vlaanderen?
• Wat is het equivalent van het Gewestelijk Bestemmingsplan in Wallonië en Vlaanderen?
• Wat is het equivalent van de CoDT in Brussel en Vlaanderen? Waar vindt u de CoDT?
• Wat is het equivalent van de RRU (Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening) in Wallonië en Vlaanderen? Waar vindt u de RRU?

In Wallonië

De juridische basis voor stedenbouw in Wallonië is de Code du Développement Territorial (CoDT – Wetboek van Ruimtelijke Ontwikkeling).

“het grondgebied van Wallonië is een gemeenschappelijk erfgoed van zijn inwoners. Het doel van het Wetboek van Ruimtelijke Ontwikkeling, hierna “het Wetboek”, is een duurzame en aantrekkelijke ontwikkeling van het grondgebied te verzekeren.”

Dit document heeft als doel algemene regels vast te leggen, zoals de termijnen waaraan de vergunningverlenende overheden gebonden zijn, welke werken al dan niet vergunningsplichtig zijn, enz. De CoDT bepaalt daarentegen bijvoorbeeld niet de maximaal toegelaten hoogte van een gebouw, noch de bouwbare zones.

Deze wettelijke basis definieert ook een lijst van instrumenten voor ruimtelijke ordening en stedenbouw, die we hierna bespreken.

De schema’s

De schema’s zijn instrumenten voor de planning en het beheer van de ruimtelijke ordening. Ze zijn erop gericht de ruimtelijke ontwikkeling op een coherente en duurzame manier te organiseren en te sturen,

rekening houdend met economische, sociale, ecologische en ruimtelijke vraagstukken op lange termijn.

Deze schema’s worden op 4 niveaus opgesteld:

• Het Gewestelijk Ontwikkelingsschema (SDT) op gewestelijk niveau
• Het Meergemeentelijk Ontwikkelingsschema (SDPC) op het niveau van meerdere gemeenten (geheel of gedeeltelijk)
• Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema (SDC) voor het volledige gemeentelijke grondgebied
• Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL) voor een deel van het gemeentelijke grondgebied

Het Gewestelijk Ontwikkelingsschema (SDT)

Een gewestelijk ontwikkelingsschema (SDT) is een gewestelijke strategie die de ontwikkelings- en ruimtelijke ordeningsdoelstellingen bepaalt voor een specifiek gewest, in dit geval Wallonië. Het wordt opgesteld op basis van een grondige contextuele analyse, rekening houdend met de belangrijkste ruimtelijke uitdagingen, de sociale, economische, demografische, energetische, erfgoed- en milieubehoeften en -vooruitzichten, evenals de mobiliteitsbehoeften, en de mogelijkheden en beperkingen van het grondgebied.

Het Gemeentelijk of Meergemeentelijk Ontwikkelingsschema (SDC of SDPC)

Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema is een planningsinstrument dat door een gemeente wordt gebruikt om haar strategie voor ruimtelijke ontwikkeling te bepalen. Het kan ook gezamenlijk door meerdere gemeenten worden opgesteld, in welk geval het een “Meergemeentelijk Ontwikkelingsschema” wordt genoemd.

Dit document identificeert de belangrijkste uitdagingen, doelstellingen en te ondernemen acties om de economische, sociale, ecologische en stedelijke ontwikkeling van de gemeente te bevorderen. Het houdt rekening met de specifieke kenmerken van de gemeente en stelt concrete maatregelen voor om de levenskwaliteit van de inwoners te verbeteren, het rationele gebruik van hulpbronnen te bevorderen, de infrastructuur en diensten te versterken en de mobiliteitsvraagstukken efficiënt te beheren.

Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema vormt zo een routekaart om de beslissingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw van de gemeente te sturen, met het oog op een harmonieuze en duurzame ontwikkeling. Dit document is echter niet rechtstreeks nuttig voor de projectontwikkelaar. Het wordt vooral gebruikt als intern document binnen de gemeentelijke administraties.

Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL)

Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL) is een planningsinstrument dat wordt gebruikt om de doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw te bepalen voor een specifiek deel van het gemeentelijke grondgebied.

Op basis van een contextuele analyse, met inbegrip van de belangrijkste uitdagingen, mogelijkheden en beperkingen van het grondgebied, omvat het SOL doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw, evenals een gedetailleerde oriëntatiekaart.

Deze kaart omvat elementen zoals het wegennet, de technische infrastructuur, de openbare ruimtes, de groene ruimtes, de bestemmingszones, de ecologische structuur en, in voorkomend geval, de sterke lijnen van het landschap. Het SOL kan ook aanwijzingen geven over de inplanting en hoogte van gebouwen en constructies, de wegen, de openbare ruimtes en de integratie van technische voorzieningen. Bovendien kan het andere SOL’s identificeren en aangeven welke gemeentelijke gids moet worden opgesteld, herzien of ingetrokken. Het SOL vormt zo een leidraad om de ruimtelijke ordening en stedenbouw in een specifieke zone te sturen, met een coherent en duurzaam ruimtegebruik als doel.

Het bestemmingsplan

Het Gewestplan (Plan de Secteur)

Het Gewestplan is een document dat de ruimtelijke ordening in het Waalse Gewest vastlegt. Het bepaalt de verschillende planningssectoren die het voorwerp uitmaken van een plan. Bepaalde specifieke infrastructuren, zoals spoorweg-, luchthaven- en autonome haveninfrastructuur, vallen niet onder dit plan.

Het Gewestplan is geïnspireerd op het gewestelijk ontwikkelingsschema, maar kan er onder bepaalde voorwaarden van afwijken. Het is erop gericht landschappen, zowel bebouwde als onbebouwde, te beschermen, te beheren en in te richten. Het

is van toepassing op verschillende ontwikkelingsschema’s, vergunningen en stedenbouwkundige attesten. Er kunnen ook bijkomende voorschriften worden toegevoegd, zoals de precisering of specialisatie van de bestemming van zones, de fasering van de ingebruikname ervan, de omkeerbaarheid van bestemmingen of de verplichting om voorafgaand aan de uitvoering een lokaal oriëntatieschema op te stellen.

De bestemmingen van het Gewestplan kunnen worden onderverdeeld in twee groepen:

• Zones bestemd voor verstedelijking: dit omvat woonzones, zones voor openbare diensten, recreatiezones, zones voor economische activiteit, zones van gewestelijk belang en zones van gemeentelijk belang.
• Zones niet bestemd voor verstedelijking: dit omvat landbouwzones, bosgebieden, groene ruimtes, natuurgebieden, parkzones en ontginningszones.

U vindt het Gewestplan terug op WalOnMap, via deze link: https://geoportail.wallonie.be/walonmap#panier=[{« serviceId »: »7fe2f305-1302-4297-b67e-792f55acd834″, »visible »: true, »url »: »https://geoservices.wallonie.be/arcgis/rest/services/AMENAGEMENT_TERRITOIRE/PDS/MapServer », »label »: »Plan de secteur en vigueur (version coordonnée vectorielle) », »type »: »AGS_DYNAMIC »}]

✅ Wat is WalOnMap? WalOnMap is een toepassing die is ontwikkeld door de Openbare Dienst van Wallonië en waarmee gebruikers openbare geografische gegevens op een kaart van het Waalse grondgebied kunnen weergeven, met zoom-, lokalisatie- en achtergrondkaartfuncties en toegang tot uiteenlopende geografische informatie in verschillende domeinen.

Het instrument maakt het zo mogelijk om een perceel te identificeren op basis van een adres, de bestemming ervan te kennen (landbouwzone, woonzone, enz.), de eventueel toepasselijke bijzondere stedenbouwkundige voorschriften te achterhalen en de eventuele risico’s te bestuderen (overstromingen, grondverzakkingen, enz.).

✅ Pro-tip: u kunt de dekkingsgraad van de laag aanpassen om de grenzen van het Gewestplan beter waar te nemen. Zo kunt u, op basis van de satellietweergave en uw kennis van de plaats, de grenzen van het Gewestplan beter aftoetsen aan de werkelijkheid. Om de dekkingsgraad van de laag aan te passen:

• Klik op het tandwielicoon links, ter hoogte van uw selectie
• Verplaats de schuifregelaar naar ongeveer 50%, waardoor het Gewestplan gedeeltelijk transparant wordt en de satellietweergave eronder zichtbaar wordt
• U kunt ook de legende weergeven door op de knop “Legende” in hetzelfde menu te klikken. (link naar het volledige legendedocument)

Vastgoedprofessionals spreken vaak van een “rode zone”, wat overeenkomt met een zone waar de hoofdfunctie wonen is (woonzone) en waar bijvoorbeeld residentiële ontwikkelingsprojecten kunnen worden gerealiseerd.

De reglementen

De stedenbouwkundige verordeningen worden in Wallonië “Gidsen” genoemd en zijn beschikbaar op de website van DGO4. Daar vindt u onder meer de volgende documenten:

• De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)
• De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gidsen (GCU)

We bespreken hieronder de belangrijkste nuttige informatiebronnen.

De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)

De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids geeft richtlijnen voor het opstellen van de gemeentelijke stedenbouwkundige gidsen. Hier is bijvoorbeeld een uittreksel uit de GRU: “c) Gevelmaterialen. De toegelaten materialen zijn die waarvan de tinten aansluiten bij die van traditionele materialen. d) Zijgevels, zijgevels en achtergevels. De toegelaten materialen voor muren, zijgevels en achtergevels moeten in harmonie zijn met die van de straatgevels.”

De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gids (GCU)

Deze gids wordt op gemeentelijk niveau uitgegeven en bepaalt de toepasselijke stedenbouwkundige voorschriften. Hij vormt de lokale uitvoering van de Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids.

U vindt dit document meestal terug op de website van de gemeente. Het is het referentiedocument om een vastgoedproject te schetsen.

Maar wat is dan het equivalent van het Gewestplan in Brussel? Wat is het equivalent van de CoDT in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest? Dat bekijken we hierna.

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

De juridische basis voor stedenbouw in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (CoBAT). Het CoBAT regelt aldus de belangrijkste mechanismen van de ruimtelijke ordening in Brussel:

• De planning (strategische ontwikkelingsplannen, bestemmingsplannen, enz.)
• De stedenbouwkundige verordeningen (GSV, GmSV)
• De vergunningsaanvragen (welke werken al dan niet vergunningsplichtig zijn, bevoegde overheden, termijnen, beroepsmogelijkheden, enz.)
• De bescherming van het erfgoed
• Het voorkooprecht (een voorkooprecht is een wettelijk of contractueel recht dat aan bepaalde private of publieke personen wordt toegekend om een goed bij voorrang boven ieder ander te verwerven, wanneer de eigenaar zijn wil te kennen geeft het te verkopen)
• De stedenbouwkundige inlichtingen (de stedenbouwkundige context van een specifiek goed, te verkrijgen bij elke vastgoedverkoop)

De strategische plannen

De strategische plannen zijn documenten die de te volgen strategie bepalen en weergeven om specifieke doelstellingen te bereiken. Deze doelstellingen houden doorgaans verband met de ruimtelijke ordening. De strategische plannen leggen de grote richtingen vast die moeten worden gevolgd en worden de fundamentele principes van de ruimtelijke planning.

Het is belangrijk op te merken dat de strategische plannen in de meeste gevallen een indicatieve (niet-bindende) waarde hebben. De belangrijkste gewestelijke ontwikkelingsplannen die momenteel van kracht zijn in Brussel worden hieronder besproken.

Het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD)

Het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD) legt de ontwikkelingsdoelstellingen en -prioriteiten van het Gewest vast, in functie van de economische, sociale, ecologische en mobiliteitsbehoeften.

In 2009 werd het PRD aangevuld met een tweede “D” voor “duurzaam”, als symbool van de wil van het gewest om de grote uitdagingen van deze eeuw op het vlak van milieu en duurzame ontwikkeling aan te pakken.

De Gemeentelijke Ontwikkelingsplannen (PCD)

De Gemeentelijke Ontwikkelingsplannen (PCD) bestrijken het volledige gemeentelijke grondgebied en vormen algemene planningsinstrumenten voor de duurzame ontwikkeling van de gemeenten. Ze sluiten aan bij de krachtlijnen van het PRD en respecteren het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS), een ander gewestelijk ontwikkelingsplan.

Het gaat om een algemeen planningsinstrument voor de ontwikkeling van de gemeenten. Het legt de volgende punten vast:

• De algemene en specifieke doelstellingen, evenals de ontwikkelingsprioriteiten, met inbegrip van de ruimtelijke ordening, die nodig zijn om te voldoen aan de economische, sociale, culturele, mobiliteits-, toegankelijkheids- en milieubehoeften;
• De transversale en sectorale maatregelen die moeten worden ingevoerd om de vastgelegde doelstellingen te bereiken, onder meer via een cartografische weergave van sommige van deze maatregelen;
• De identificatie van de prioritaire interventiezones van de gemeente;

De reglementaire plannen

In tegenstelling tot de strategische plannen bepalen de bestemmingsplannen met reglementaire waarde welke functies zich in de verschillende zones van Brussel mogen vestigen.

Het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS)

Het Gewestelijk Bestemmingsplan volgt de krachtlijnen van het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD) en bepaalt de bestemmingen van het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de regels die erop van toepassing zijn.

Het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) bepaalt bijvoorbeeld de prioritaire bestemming van een zone. Een zone wordt gedefinieerd door een of meerdere huizenblokken. De kleinste grafische eenheid van het PRAS is het stadsblok.

Het PRAS is in feite een instrument dat bestaat uit kaarten (plannen) en geschreven voorschriften (teksten) die samen een geheel vormen:

• 6 kaarten:
  • De bestaande feitelijke toestand (indicatieve waarde): dit is de situatie van de bestemmingen zoals die vandaag in de praktijk bestaat.
  • De bestaande rechtstoestand (indicatieve waarde): dit is het geheel van bepalingen die van toepassing zijn op de zone, op het vlak van stedenbouw, erfgoed en milieu. Deze kaart bepaalt bepaalde specifieke zones, maar dekt niet het volledige gewestelijke grondgebied.
  • De bestemmingskaart: reglementaire waarde. Dit is het equivalent van het Gewestplan in Wallonië. Deze kaart bepaalt de toegelaten bestemmingen per zone (wonen, handel, groene ruimtes, kantoren, enz.)
  • De kaart van het toegelaten kantooroppervlaktesaldo (CaSBA): reglementaire waarde; deze kaart, opgebouwd uit 132 mazen, geeft het saldo aan m² toegelaten kantooroppervlakte aan, en laat zo toe te weten of een bestemmingswijziging mogelijk is.
  • De wegenkaart: reglementaire waarde. Ze geeft de wegen en snelwegen op het Brusselse grondgebied aan.
  • De kaart van het openbaar vervoer: reglementaire waarde; ze geeft de structuur van het openbaar vervoersnetwerk weer, zowel ondergronds als bovengronds.
• De geschreven voorschriften:
  • De algemene voorschriften die van toepassing zijn op alle zones. Behoudens uitzondering zijn de algemene voorschriften van toepassing op alle zones van het PRAS.
  • De bijzondere voorschriften met betrekking tot de verschillende zones van de bestemmingskaart (wonen, handel, voorzieningen, groene ruimtes…).
  • De bijzondere voorschriften met betrekking tot de wegen en het openbaar vervoer.
  • Het programma van de Gebieden van Gewestelijk Belang (GGB) en het Gebied van Gewestelijk Belang met Uitgesteld Karakter (GGBUK).

✅ Het is belangrijk op te merken dat de zones elkaar niet altijd wederzijds uitsluiten. Dit betekent dat een perceel bijvoorbeeld zowel in een Woonzone ALS in een Zone van Cultureel, Historisch, Esthetisch Belang of voor Stadsverfraaiing kan liggen, waarbij het ene het andere niet uitsluit.

Het Richtplan van Aanleg (PAD)

Het Richtplan van Aanleg (PAD) is bijzonder, omdat het toelaat om zowel de strategische als de reglementaire aspecten van een ontwikkelingsstrategie tegelijk vast te leggen. Net zoals het PRAS wordt het PAD op gewestelijk niveau bepaald.

Het reglementaire luik van dit plan bepaalt:

• De bestemmingen (kantoren, handel, wonen) en de oppervlaktes die eraan moeten worden toegewezen
• De algemene structuur (algemeen raster) van de openbare ruimtes (wegen, landschappen, enz.)
• De kenmerken van de constructies
• De organisatie van de mobiliteit en het parkeren
• De bescherming van het erfgoed

Het Bijzonder Bestemmingsplan (PPAS)

Het Bijzonder Bestemmingsplan (PPAS) heeft als functie het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) te preciseren en aan te vullen. Het volgt de krachtlijnen van het Gemeentelijk Ontwikkelingsplan (PCD) en legt de gedetailleerde bestemmingen van de verschillende zones vast. Het regelt het bodemgebruik door de bouwbare zones en de groene zones af te bakenen, evenals de bijhorende regels. Bovendien kan het andere bepalingen bevatten, zoals:

• Aanwijzingen over de ligging, de afmetingen en het esthetische voorkomen van de constructies en hun omgeving.
• De tracés en de aanlegmaatregelen voor de verkeerswegen, evenals de daaraan verbonden reglementering.

U vindt deze plannen terug op het platform BruGIS: https://gis.urban.brussels/brugis/#/

De reglementen

De Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (GSV)

De Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening telt 8 hoofdstukken (“Titels” genoemd), die zeer specifieke aspecten van constructies en hun omgeving bepalen:

• Titel I: kenmerken van de constructies en hun omgeving
• Titel II: bewoonbaarheidsnormen van de woningen
• Titel III: bouwplaatsen, titel gedeeltelijk opgeheven – zie de gecoördineerde versie van Titel III die momenteel van kracht is
• Titel IV: toegankelijkheid van gebouwen voor personen met beperkte mobiliteit
• Titel V: thermische isolatie van gebouwen, titel volledig opgeheven
• Titel VI: reclame en uithangborden
• Titel VII: de weg, de toegangen en de omgeving ervan
• Titel VIII: parkeernormen buiten de openbare weg

In titel I vindt u bijvoorbeeld de uitleg over begrippen zoals rooilijn en scheidingsmuren. Deze begrippen bepalen de uiterlijke visuele kenmerken van het gebouw.

In titel II worden de bewoonbaarheidsnormen bepaald, op het vlak van plafondhoogte en minimale bewoonbare oppervlakte.

De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordening (GmSV)

De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordeningen leggen bijkomende regels vast ten opzichte van de GSV. Afhankelijk van de gemeente kunnen deze verordeningen betrekking hebben op gebouwen, de plaatsing van schotelantennes, voetpaden, en gelden ze voor de volledige gemeente of slechts een deel ervan.

Sommige gemeenten stellen hun GmSV vrij beschikbaar op de website urbanisme.irisnet of op hun eigen website, terwijl u voor andere gemeenten naar het gemeentehuis moet gaan om de informatie te verkrijgen.

We hebben het Gewestplan (Wallonië) en het Gewestelijk Bestemmingsplan (Brussel) besproken, maar wat is het equivalent in Vlaanderen? Hoe heet de bijhorende verordening en waar vindt u deze informatie? Dat bekijken we hierna.

In Vlaanderen

In Vlaanderen is de wettelijke basis voor ruimtelijke ordening de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO). In tegenstelling tot de andere gewesten wordt deze strategische visie in Vlaanderen ook op provinciaal niveau uitgewerkt.

De strategische plannen

Gewestelijk niveau – Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)

Het Vlaamse ruimtelijke beleidsplan, het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, stuurt de ruimtelijke planning op gewestelijk niveau, maar bevat geen strikte doelstellingen voor de andere planningsniveaus.

Provinciaal niveau – Provinciaal Beleidsplan Ruimte (PBR)

Het Provinciaal Beleidsplan Ruimte is een planningsdocument dat op provinciaal niveau in België wordt opgesteld. Het is bedoeld om de ruimtelijke ordening en de ruimtelijke ontwikkeling in een specifieke provincie te sturen. Het plan wordt opgesteld door het provinciebestuur, in overleg met lokale actoren zoals gemeenten, middenveldorganisaties en burgers.

Het Provinciaal Beleidsplan Ruimte heeft als doel de grote richtingen en het beleid op het vlak van ruimtelijke ordening op provinciaal niveau te bepalen. Het gaat om een strategisch document dat rekening houdt met de regionale eigenheden, de lokale behoeften en de ecologische, economische en sociale vraagstukken.

Ook het Provinciaal Plan bevat geen strikte doelstellingen voor de andere planningsniveaus.

Gemeentelijk niveau – Gemeentelijk (of intergemeentelijk) Beleidsplan Ruimte (GBR)

Het Gemeentelijk Beleidsplan Ruimte is een planningsdocument dat op gemeentelijk niveau in België wordt opgesteld. Het is bedoeld om de ruimtelijke ordening en de ruimtelijke ontwikkeling binnen een specifieke gemeente te sturen. Het plan wordt opgesteld door het gemeentebestuur, in overleg met lokale actoren zoals burgers, lokale verenigingen en stedenbouwkundige experts.

De uitvoeringsplannen

De uitvoeringsplannen zijn het equivalent van het Gewestplan – PDS (Wallonië) of het Gewestelijk Bestemmingsplan – PRAS (Brussel). Deze plannen bevatten met name de volgende elementen:

• Een beschrijving en verantwoording van de doelstellingen van het plan
• Een plan (kaart), dat aangeeft op welke zone(s) het plan van toepassing is
• De stedenbouwkundige voorschriften die van toepassing zijn met betrekking tot de bestemming, de inrichting, het beheer en de bewoonbaarheidsnormen (indien van toepassing)
• Een weergave van de juridische toestand
• Een weergave van de feitelijke toestand: een stand van zaken van het milieu, de natuur en andere relevante feitelijke gegevens

Gewestelijk niveau – Gewestelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (GRUP)

Een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan geeft uitvoering aan een ruimtelijk structuurplan (strategisch plan).

Het heeft reglementaire waarde voor alle overheidsbeslissingen en bepaalt onder meer, voor de percelen die in het plan zijn opgenomen:

• welke activiteiten er mogen plaatsvinden,
• waar al dan niet mag worden gebouwd en aan welke stedenbouwkundige voorschriften woningen en constructies in een bepaalde zone moeten voldoen:

Ook de provincies en gemeenten stellen uitvoeringsplannen op. Dat bekijken we hierna.

Provinciaal niveau – Provinciale Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (PRUP)

De voorschriften van de provinciale ruimtelijke uitvoeringsplannen mogen niet afwijken van de voorschriften van het gewestelijke ruimtelijke uitvoeringsplan, tenzij de Vlaamse Regering hiervoor toestemming verleent.

Gemeentelijk niveau – Gemeentelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (GRUP)

De regels die zijn vastgelegd in de lokale ruimtelijke uitvoeringsplannen mogen niet in strijd zijn met de regels van de provinciale en gewestelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen, tenzij de goedkeuring wordt verleend door respectievelijk de provincieraad of de Vlaamse Regering.

Kortom, het plan op gemeentelijk niveau volstaat om te begrijpen welke activiteiten mogelijk zijn in een bepaalde zone, aangezien de lokale voorschriften niet in strijd mogen zijn met de provinciale of gewestelijke voorschriften.

U vindt deze plannen terug op de website Geoplannen, via de volgende link: https://geoplannen.omgeving.vlaanderen.be/roviewer/?t=21&m=1&category=2.

Stedenbouwkundige verordeningen

Deze verordeningen hebben als doel de levenskwaliteit, de veiligheid, de esthetiek en de duurzaamheid van de constructies te waarborgen, en om de ruimtelijke ordening en de mobiliteit te regelen op elk overeenkomstig bestuursniveau (gewestelijk, provinciaal, gemeentelijk).

Elke verordening moet in overeenstemming zijn met de verordening van het hogere niveau (Gewestelijk > Provinciaal > Gemeentelijk).

U vindt al deze verordeningen terug in het digitale register van stedenbouwkundige verordeningen van het Vlaamse Gewest: https://dsi.omgeving.vlaanderen.be/fiche-overzicht.

We hebben nu de bestemmingsplannen en verordeningen van elk van de gewesten overlopen. Laten we afsluiten met een overzichtstabel die u een globaal beeld geeft van de plannen en verordeningen die per gewest van toepassing zijn, alsook van de websites waar u ze terugvindt.

Overzichtstabel

Type document	Doel	Waals Gewest	Brussels Hoofdstedelijk Gewest	Vlaams Gewest
Wetboek	De regels van de ruimtelijke ontwikkeling vastleggen	Code du Développement Territorial (CoDT)	Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (CoBAT)	Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO)
Gewestelijk strategisch plan	De strategische doelstellingen van de ordening op gewestelijk niveau vastleggen	Gewestelijk Ontwikkelingsschema (SDT)	Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD)	Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)
Provinciaal strategisch plan	De strategische doelstellingen van de ordening op provinciaal niveau vastleggen	–	–	Provinciaal Beleidsplan Ruimte (PBR)
Lokale strategische plannen	De strategische doelstellingen van de ordening op gemeentelijk niveau vastleggen	Gemeentelijk Ontwikkelingsschema (SDC) & Lokaal Oriëntatieschema (SOL)	Gemeentelijke Ontwikkelingsplannen (PCD)	Gemeentelijk Beleidsplan Ruimte (GBR)
Gewestelijk bestemmingsplan	Zonering van de mogelijke bestemmingen	Gewestplan (PDS)	Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) en Bijzonder Bestemmingsplan (PPAS)	Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP)
Gewestelijke stedenbouwkundige verordening	Verordening die de opmaak van de gemeentelijke verordeningen stuurt	Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)	Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (GSV)	Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP)
Gemeentelijke stedenbouwkundige verordeningen	Verordening die de stedenbouwkundige regels op lokaal niveau vastlegt	Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gids (GCU)	Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordeningen (GmSV)	Gemeentelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP)
Correspondentietabel van de ordenings-/stedenbouwkundige instrumenten per Gewest