Interesseert u zich voor Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening in het Waalse Gewest? Dit artikel heeft als doel u te helpen de Ruimtelijke Ordening in Wallonië te begrijpen en u de essentiële bronnen en acroniemen te geven om de haalbaarheid van een project te bestuderen.
U vindt aan het einde van dit artikel een samenvattend schema.
Ruimtelijke ordening en stedenbouw zijn twee verwante, maar verschillende concepten wat betreft hun reikwijdte en doelstellingen:
- Ruimtelijke ordening heeft betrekking op de planning en het beheer van een gebied als geheel, met als doel een evenwichtige en duurzame ontwikkeling te bevorderen door het gebruik van natuurlijke, economische en sociale hulpbronnen te organiseren. Ze behandelt bredere kwesties zoals vervoer, milieu, openbare voorzieningen en het behoud van natuurgebieden.
- Stedenbouw richt zich op de organisatie en het beheer van stedelijke ruimtes, of ze nu al verstedelijkt zijn of dat nog moeten worden. Ze bestudeert de inplanting van gebouwen, de organisatie van wijken, openbare ruimten en stedelijke infrastructuren, met als doel functionele, esthetische stedelijke omgevingen te creëren die zijn aangepast aan de behoeften van de inwoners. Ze houdt rekening met elementen zoals bevolkingsdichtheid, mobiliteit, architectuur, toegankelijkheid en stedelijke esthetiek.
Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening is een gewestelijke bevoegdheid. In die hoedanigheid beschikt elk gewest over zijn eigen juridische basis, een code (CoDT, CoBAT, VCRO) die de organisatie van deze bevoegdheid en de modaliteiten ervan vastlegt. Deze teksten preciseren onder meer de volgende elementen:
- de handelingen die aan een vergunning onderworpen zijn (voorbeeld: moet men een vergunning aanvragen om een zwembad te bouwen?)
- de bevoegde overheden (voorbeeld: welke overheid zal zich uitspreken over een bepaald type handeling, wie stelt welk plan op, enz.)
- de beroepsmogelijkheden
- de planningsinstrumenten: dit zijn alle instrumenten die het mogelijk maken strategieën op te stellen en de regels inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw te bepalen.
Dit artikel zal zich in het bijzonder richten op de planningsinstrumenten in Wallonië.
De juridische basis: het CoDT
De juridische basis van de stedenbouw in Wallonië is het Wetboek van Territoriale Ontwikkeling (CoDT):
“het grondgebied van Wallonië is een gemeenschappelijk patrimonium van zijn inwoners.
Het doel van het Wetboek van Territoriale Ontwikkeling, hierna « het Wetboek », is een
duurzame en aantrekkelijke ontwikkeling van het grondgebied te waarborgen.”
Dit document heeft tot doel algemene regels vast te leggen, zoals de termijnen waaraan de vergunningverlenende overheden onderworpen zijn, de werken die al dan niet aan een vergunning onderworpen zijn, enz. Omgekeerd bepaalt het CoDT bijvoorbeeld niet de maximaal toelaatbare hoogte voor een gebouw, noch de bebouwbare zones.
Deze wettelijke basis definieert ook een lijst instrumenten voor ruimtelijke ordening en stedenbouw die we zo meteen zullen bekijken. Daaronder vinden we de schema’s, de plannen en de stedenbouwkundige gidsen.
De schema’s
De schema’s zijn instrumenten voor planning en beheer van de ruimtelijke ordening. Ze beogen de territoriale ontwikkeling op een coherente en duurzame manier te organiseren en te sturen, rekening houdend met economische, sociale, milieukundige en ruimtelijke uitdagingen op lange termijn.
Deze schema’s worden op 4 schaalniveaus opgesteld:
| Naam van het schema | Afkorting | Schaal |
| Territoriaal Ontwikkelingsschema | SDT | Gewestelijk |
| Pluricommunal Ontwikkelingsschema | SD(P)C | Bovengemeentelijk |
| Gemeentelijk Ontwikkelingsschema | SDC | Gemeentelijk |
| Lokaal Oriëntatieschema | SOL | Infragemeentelijk |
Het Territoriaal Ontwikkelingsschema (SDT)
Een territoriaal ontwikkelingsschema (SDT) is een gewestelijke strategie die de ontwikkelings- en ruimtelijke ordeningsdoelstellingen vastlegt voor het hele Waalse Gewest. Het wordt opgesteld op basis van een diepgaande contextanalyse, waarbij rekening wordt gehouden met de belangrijkste territoriale uitdagingen, de perspectieven en de sociale, economische, demografische, energetische, erfgoedkundige, milieukundige en mobiliteitsbehoeften, evenals met de mogelijkheden en beperkingen van het grondgebied.
Met name in het SDT worden de begrippen stedelijke spreiding en verharding behandeld.
Het Gemeentelijk of Pluricommunal Ontwikkelingsschema (SDC of SDPC)
Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema is een planningsinstrument dat door een gemeente wordt gebruikt om haar strategie voor territoriale ontwikkeling vast te leggen. Het kan ook gezamenlijk door meerdere gemeenten worden opgesteld; in dat geval wordt het een “Pluricommunal Ontwikkelingsschema” genoemd.
Dit document identificeert de belangrijkste uitdagingen, doelstellingen en acties die moeten worden ondernomen om de economische, sociale, milieukundige en stedelijke ontwikkeling van de gemeente te bevorderen. Het houdt rekening met de specifieke kenmerken van de gemeente en stelt concrete maatregelen voor om de levenskwaliteit van de inwoners te verbeteren, het rationele gebruik van hulpbronnen te bevorderen, infrastructuren en diensten te versterken en mobiliteitsvraagstukken doeltreffend te beheren.
Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema vormt zo een routekaart om de beslissingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw van de gemeente te sturen met het oog op een harmonieuze en duurzame ontwikkeling. Dit document is echter niet rechtstreeks nuttig voor de projectdrager. Het wordt eerder gebruikt als intern document binnen de gemeentelijke administraties.
Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL)
Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL) is een planningsinstrument dat wordt gebruikt om de doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw te bepalen voor een specifiek deel van het gemeentelijk grondgebied.
Op basis van een contextanalyse met de belangrijkste uitdagingen, de mogelijkheden en de beperkingen van het grondgebied, omvat het SOL doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw, evenals een gedetailleerde oriëntatiekaart.
Deze kaart bevat elementen zoals het wegennet, technische infrastructuren, openbare ruimten, groenzones, bestemmingszones van het grondgebied, de ecologische structuur en eventueel de krachtlijnen van het landschap. Het SOL kan ook aanwijzingen geven over de inplanting, de hoogte van constructies en bouwwerken, de wegen, de openbare ruimten en de integratie van technische voorzieningen. Bovendien kan het andere SOL’s en de gemeentelijke gids identificeren die moeten worden opgesteld, herzien of opgeheven. Het SOL vormt zo een richtinggevend kader om de ruimtelijke ordening en stedenbouw in een specifieke zone te sturen, door een coherente en duurzame benutting van de ruimte te bevorderen.
Het bestemmingsplan
Het Gewestplan
Nut van het gewestplan
Het gewestplan is een document dat de ruimtelijke ordening in het Waalse Gewest vastlegt. Het definieert de verschillende bestemmingssectoren die het voorwerp zullen uitmaken van een plan. Bepaalde specifieke infrastructuren, zoals spoorweginfrastructuren, luchthaveninfrastructuren en autonome havens, worden niet door dit plan bestreken.
Dit bestemmingsplan is geïnspireerd op het territoriaal ontwikkelingsschema, maar kan er onder bepaalde voorwaarden van afwijken. Het beoogt landschappen te beschermen, te beheren en in te richten, zowel bebouwde als onbebouwde.
Het is van toepassing op verschillende ontwikkelingsschema’s, vergunningen en stedenbouwkundige attesten. Er kunnen ook bijkomende voorschriften worden toegevoegd, zoals de precisering of specialisering van de bestemming van zones, de fasering van hun bezetting, de omkeerbaarheid van bestemmingen of de verplichting om voorafgaand aan de uitvoering een lokaal oriëntatieschema op te stellen.
De bestemmingen van het gewestplan kunnen in twee groepen worden verdeeld:
- De zones bestemd voor verstedelijking: deze omvatten woonzones, zones voor openbare diensten, recreatiezones, zones voor economische activiteit, zones van gewestelijk belang en zones van gemeentelijk belang.
- De zones niet bestemd voor verstedelijking: deze omvatten landbouwzones, boszones, groenzones, natuurzones, parkzones en ontginningszones.
Hoe leest u het gewestplan en waar vindt u het terug?
U kunt het Gewestplan terugvinden op WalOnMap
WalOnMap, wat is dat? WalOnMap is een toepassing ontwikkeld door de Waalse Overheidsdienst waarmee gebruikers op een kaart van het Waalse grondgebied openbare geografische gegevens kunnen weergeven, met functies voor zoomen, lokaliseren, keuze van kaartachtergrond en toegang tot een verscheidenheid aan geografische informatie in verschillende domeinen.
De tool maakt het zo mogelijk een perceel te identificeren op basis van een adres, de bestemming ervan te kennen (landbouwzone, woonzone, enz.), de bijzondere stedenbouwkundige voorschriften die van toepassing kunnen zijn en de eventuele bijbehorende risico’s te bestuderen (overstromingen, aardverschuiving, enz.)
Tip: u kunt de dekking (opacity) van de laag aanpassen om de grenzen van het gewestplan beter te zien. Dit zal u, op basis van het satellietbeeld en uw kennis van de plek, helpen de grenzen van het gewestplan ten opzichte van de werkelijkheid beter te onderscheiden. Om de dekking van de laag te wijzigen:
– Klik op het tandwiel links, ter hoogte van uw selectie
– Zet de schuifregelaar op ongeveer 50%; dit maakt het gewestplan gedeeltelijk transparant en laat het satellietbeeld er net onder verschijnen.
– U kunt ook de legenda weergeven door in hetzelfde menu op de knop “Legenda” te klikken. (link naar het volledige legendadocument)
De reglementen
De reglementen inzake stedenbouw worden in Wallonië “Gidsen” genoemd en zijn beschikbaar op de website van de DGO4. Daar vindt u onder meer de volgende documenten:
- De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)
- De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gidsen (GCU)
Hieronder bespreken we de belangrijkste nuttige informatiebronnen.
De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)
De gewestelijke stedenbouwkundige gids geeft richtlijnen met betrekking tot de harmonie van de bebouwing of de normen voor toegankelijkheid voor personen met beperkte mobiliteit.
Ter illustratie volgen hier twee uittreksels uit de GRU:
Topgevels, zijgevels en achtergevels.
Gewestelijke stedenbouwkundige gids – Officiële coördinatie – 31 mei 2017
De toegelaten materialen voor de muren, topgevels, zijgevels en achtergevels moeten in harmonie zijn met die van de straatgevels.
Hellingen:
Gewestelijke stedenbouwkundige gids – Officiële coördinatie – 31 mei 2017
De dwarshelling of verkanting bedraagt maximaal 2 %.
Wanneer een langshelling nodig is, is die idealiter kleiner dan of gelijk aan 5 centimeter per meter voor een maximale lengte van 10 meter.
Wanneer het technisch onmogelijk is hellingen kleiner dan of gelijk aan 5 % te gebruiken, worden de volgende hellingen uitzonderlijk toegestaan […]
De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gids (GCU)
Deze gids, opgesteld op gemeentelijk niveau, bepaalt de toepasselijke stedenbouwkundige voorschriften en wil de lokale uitvoering zijn van de Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids. Hij bepaalt bijvoorbeeld de morfologie van de bebouwing, de inplanting van de bebouwing en de voorwaarden inzake terugligging en rooilijn.
U vindt dit document meestal op de website van de gemeenten. Het is het referentiedocument om een vastgoedproject te schetsen.
Samenvatting
In Wallonië is het Wetboek van Territoriale Ontwikkeling dat de Ruimtelijke Ordening en de Stedenbouw regelt. Deze tekst bepaalt de algemene regels zoals de handelingen die aan een vergunning onderworpen zijn, de afgiftetermijnen, de bevoegde overheden en de planningsinstrumenten.
Onder deze instrumenten bepalen de Schema’s de grote strategische krachtlijnen, op basis van de uitdagingen van het betrokken gebied. Deze schema’s bestaan op gewestelijk, bovengemeentelijk, gemeentelijk en infragemeentelijk niveau. Ze zijn niet bindend voor de aanvrager, maar kunnen de beslissing van de gemeente over het al dan niet toekennen van de stedenbouwkundige vergunning beïnvloeden.
De Gidsen bepalen regels die moeten worden nageleefd op het vlak van stedenbouw. Het gaat bijvoorbeeld om bewoonbaarheidsnormen (minimale oppervlakte, plafondhoogte, enz.) of bouwnormen (geometrie, afstand tot de weg, uitlijning van gevels, enz.). Er bestaat een Gewestelijke Gids die voor heel Wallonië geldt, evenals Gemeentelijke Gidsen die lokaal van toepassing zijn en de lokale uitvoering van bepaalde regels preciseren.
Uiteindelijk is het de gemeente die de bevoegde overheid is voor het toekennen van een stedenbouwkundige vergunning. Daartoe bestudeert zij het dossier door de conformiteit van het project te analyseren met het Gewestplan, de gewestelijke (GRU) en lokale (GCU) normen, evenals de afstemming op de strategische oriëntaties (SDT, SDC, SOL).