Inleiding

Ruimtelijke ordening en stedenbouw zijn twee verwante maar onderscheiden concepten wat betreft hun reikwijdte en doelstellingen:

• Ruimtelijke ordening betreft de planning en het beheer van een gebied als geheel, met als doel een evenwichtige en duurzame ontwikkeling te bevorderen door het gebruik van natuurlijke, economische en sociale hulpbronnen te organiseren. Ze behandelt bredere vraagstukken zoals vervoer, milieu, openbare voorzieningen en het behoud van natuurgebieden.
• Stedenbouw richt zich op de organisatie en het beheer van stedelijke ruimtes, of die nu al verstedelijkt zijn of daarvoor bestemd. Ze bestudeert de inplanting van gebouwen, de organisatie van wijken, openbare ruimten en stedelijke infrastructuren, met als doel functionele, esthetische stedelijke omgevingen te creëren die zijn afgestemd op de behoeften van de bewoners. Ze houdt rekening met elementen zoals bevolkingsdichtheid, mobiliteit, architectuur, toegankelijkheid en stedelijke esthetiek.

Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening is een gewestelijke bevoegdheid. In die hoedanigheid beschikt elk gewest over zijn eigen juridische basis, een code (CoDT, CoBAT, VCRO) die de organisatie van deze bevoegdheid en de modaliteiten ervan vastlegt. Deze teksten preciseren met name de volgende elementen:

• de handelingen die aan een vergunning onderworpen zijn (voorbeeld: moet men een vergunning aanvragen om een zwembad te bouwen?)
• de bevoegde overheden (voorbeeld: welke overheid zal zich uitspreken over een bepaald type handeling, wie stelt welk plan op, enz.)
• de beroepsmogelijkheden
• de planningsinstrumenten: dit zijn alle instrumenten die het mogelijk maken strategieën op te stellen en de regels inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw vast te leggen.

Dit artikel zal zich in het bijzonder richten op de planningsinstrumenten in België.

De planningsinstrumenten in België

In deze teksten vinden we doorgaans drie soorten instrumenten:

• De strategische plannen: opgesteld op verschillende administratieve niveaus, leggen deze instrumenten de grote strategische lijnen van de territoriale ontwikkeling vast. Ze dienen doorgaans als basis voor de uitwerking van plannen en reglementen die deze keer bindend zullen zijn voor de aanvrager van een vergunning.
• De bestemmingsplannen: deze kaarten definiëren de zones die aan verschillende activiteiten zijn toegewezen (wonen, handel, kantoren, landbouw, beschermd gebied, enz.). Ze bepalen welke activiteiten zich in een zone kunnen vestigen, in welke verhoudingen en onder welke voorwaarden. De plannen kunnen op een heel gewest van toepassing zijn of slechts betrekking hebben op bepaalde zones/wijken, waarvoor een specifieke regelgeving geldt. Deze plannen (kaarten) worden aangevuld met teksten die de legenda’s, hun betekenissen en interpretaties verduidelijken.
• De stedenbouwkundige verordeningen: deze teksten preciseren de regels inzake bouwen, de bouwvolumes van gebouwen, architectuur, parkeervoorschriften, toegang voor personen met beperkte mobiliteit (PBM), enz. Zo worden er bijvoorbeeld bewoonbaarheidsnormen vastgelegd zoals plafondhoogte, minimale oppervlakte van slaapkamers, maar ook bouwnormen zoals de rooilijn van de gevel, de vorm van het dak, enz.

Deze instrumenten worden op verschillende administratieve niveaus opgesteld, vaak volgens een cascadeprincipe: het gewest stelt een vrij generieke tekst op met de grote principes, en de gemeente formuleert verordeningen die preciezer zijn en op een kleiner gebied van toepassing. Men kan deze instrumenten terugvinden op gewestelijk, provinciaal, bovenlokaal (meerdere gemeenten), gemeentelijk, ondergemeentelijk (een deel van de gemeente) niveau.

De informatie die door deze instrumenten wordt opgenomen, van juridische aard, is nauw verbonden met het geografische en ruimtelijke aspect. Ze wordt daarom meestal gepresenteerd in online cartografische interfaces. Deze gids legt uit waar u de belangrijkste informatie kunt terugvinden op sites zoals WalOnMap, Brugis of plannen.omgeving.vlanderen.

Dit artikel heeft tot doel u te helpen de stedenbouwkundige informatie die u nodig hebt gemakkelijk te vinden en in het bijzonder de volgende vragen te beantwoorden:

• Waar vindt u het gewestplan van Wallonië? (PDS)
• Waar vindt u het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) van Brussel?
• Waar vindt u de Gewestelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen van het Vlaamse Gewest (GRU)?
• Wat is het equivalent van het gewestplan in Brussel en in Vlaanderen?
• Wat is het equivalent van het gewestelijk bestemmingsplan in Wallonië en in Vlaanderen?
• Wat is het equivalent van de CoDT in Brussel en in Vlaanderen? Waar vindt u de CoDT?
• Wat is het equivalent van de RRU in Wallonië en in Vlaanderen? Waar vindt u de RRU?

In Wallonië

De juridische basis van de stedenbouw in Wallonië is het Wetboek van Territoriale Ontwikkeling (CoDT).

“het grondgebied van Wallonië is een gemeenschappelijk patrimonium van zijn inwoners.
Het doel van het Wetboek van Territoriale Ontwikkeling, hierna « het Wetboek », is te zorgen voor een
duurzame en aantrekkelijke ontwikkeling van het grondgebied.”

Dit document heeft tot doel algemene regels vast te leggen, zoals de termijnen waaraan de vergunningverlenende overheden onderworpen zijn, de werken die al dan niet aan een vergunning onderworpen zijn, enz. Daarentegen bepaalt de CoDT bijvoorbeeld niet de maximaal toelaatbare hoogte voor een gebouw, noch de bouwzones.

Deze wettelijke basis definieert ook een lijst van instrumenten voor ruimtelijke ordening en stedenbouw die we zo meteen zullen bekijken.

De schema’s

De schema’s zijn instrumenten voor planning en beheer van de ruimtelijke ordening. Ze beogen de territoriale ontwikkeling op een coherente en duurzame manier te organiseren en te sturen

rekening houdend met economische, sociale, milieugerelateerde en ruimtelijke uitdagingen op lange termijn.

Deze schema’s worden op 4 schalen opgesteld:

• Het Schema voor Territoriale Ontwikkeling (SDT) op het niveau van het gewest
• Het Schema voor Pluricommunale Ontwikkeling (SDPC) op het niveau van meerdere gemeenten (geheel of delen ervan)
• Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema (SDC) voor het volledige gemeentelijke grondgebied
• Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL) voor een deel van het gemeentelijke grondgebied

Het Schema voor Territoriale Ontwikkeling (SDT)

Een schema voor territoriale ontwikkeling (SDT) is een gewestelijke strategie die de doelstellingen voor ontwikkeling en ruimtelijke ordening voor een specifieke regio vastlegt, in dit geval Wallonië. Het wordt opgesteld op basis van een diepgaande contextanalyse, waarbij rekening wordt gehouden met de belangrijkste territoriale uitdagingen, de perspectieven en de sociale, economische, demografische, energetische, erfgoed-, milieu- en mobiliteitsbehoeften, evenals met de mogelijkheden en beperkingen van het grondgebied.

Het Gemeentelijk of Pluricommunaal Ontwikkelingsschema (SDC of SDPC)

Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema is een planningsinstrument dat door een gemeente wordt gebruikt om haar strategie voor territoriale ontwikkeling vast te leggen. Het kan ook gezamenlijk door meerdere gemeenten worden opgesteld; in dat geval wordt het een “Schema voor Pluricommunale Ontwikkeling” genoemd.

Dit document identificeert de belangrijkste uitdagingen, doelstellingen en acties die moeten worden ondernomen om de economische, sociale, milieu- en stedelijke ontwikkeling van de gemeente te bevorderen. Het houdt rekening met de specifieke kenmerken van de gemeente en stelt concrete maatregelen voor om de levenskwaliteit van de inwoners te verbeteren, het rationele gebruik van hulpbronnen te bevorderen, infrastructuren en diensten te versterken en mobiliteitsvraagstukken doeltreffend te beheren.

Het Gemeentelijk Ontwikkelingsschema vormt zo een routekaart om de beslissingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw van de gemeente te sturen met het oog op een harmonieuze en duurzame ontwikkeling. Dit document is echter niet rechtstreeks nuttig voor de projectdrager. Het wordt eerder gebruikt als intern document binnen de gemeentelijke administraties.

Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL)

Het Lokaal Oriëntatieschema (SOL) is een planningsinstrument dat wordt gebruikt om de doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw voor een specifiek deel van het gemeentelijke grondgebied te bepalen.

Gebaseerd op een contextanalyse met inbegrip van de belangrijkste uitdagingen, de mogelijkheden en de beperkingen van het grondgebied, omvat het SOL doelstellingen inzake ruimtelijke ordening en stedenbouw, evenals een gedetailleerde oriëntatiekaart.

Deze kaart bevat elementen zoals het wegennet, technische infrastructuren, openbare ruimten, groenzones, bestemmingszones van het grondgebied, de ecologische structuur en eventueel de krachtlijnen van het landschap. Het SOL kan ook aanwijzingen geven over de inplanting en de hoogte van constructies en werken, de wegen, de openbare ruimten en de integratie van technische voorzieningen. Bovendien kan het andere SOL’en en de op te stellen, te herzien of op te heffen gemeentelijke gids identificeren. Het SOL vormt zo een richtinggevend kader om de ruimtelijke ordening en stedenbouw in een specifieke zone te sturen, door een coherente en duurzame benutting van de ruimte te bevorderen.

Het bestemmingsplan

Het Gewestplan

Het gewestplan is een document dat de ruimtelijke ordening in het Waalse Gewest vastlegt. Het definieert de verschillende bestemmingssectoren die het voorwerp zullen uitmaken van een plan. Bepaalde specifieke infrastructuren, zoals spoorweginfrastructuren, luchthavens en autonome havens, worden niet door dit plan bestemd.

Het gewestplan is geïnspireerd op het schema voor territoriale ontwikkeling, maar kan er onder bepaalde voorwaarden van afwijken. Het beoogt landschappen te beschermen, te beheren en in te richten, zowel bebouwde als onbebouwde. Het

is van toepassing op verschillende ontwikkelingsschema’s, vergunningen en stedenbouwkundige attesten. Er kunnen ook bijkomende voorschriften worden toegevoegd, zoals de precisering of specialisering van de bestemming van zones, de fasering van hun bezetting, de omkeerbaarheid van bestemmingen of de verplichting om voorafgaand aan de uitvoering een lokaal oriëntatieschema op te stellen.

De bestemmingen van het gewestplan kunnen in twee groepen worden verdeeld:

• De zones bestemd voor verstedelijking: deze omvatten woonzones, zones voor openbare diensten, recreatiezones, zones voor economische activiteit, zones van gewestelijk belang en zones van gemeentelijk belang.
• De zones niet bestemd voor verstedelijking: deze omvatten landbouwzones, boszones, groenzones, natuurzones, parkzones en ontginningszones.

U kunt het Gewestplan terugvinden op WalOnMap via deze link: https://geoportail.wallonie.be/walonmap#panier=[{“serviceId”:”7fe2f305-1302-4297-b67e-792f55acd834″,”visible”: true,”url”:”https://geoservices.wallonie.be/arcgis/rest/services/AMENAGEMENT_TERRITOIRE/PDS/MapServer”,”label”:”Plan de secteur en vigueur (version coordonnée vectorielle)”,”type”:”AGS_DYNAMIC”}]

✅ WalOnMap, wat is dat? WalOnMap is een toepassing ontwikkeld door de Waalse overheidsdienst waarmee gebruikers op een kaart van het Waalse grondgebied openbare geografische gegevens kunnen weergeven, met functies voor zoomen, lokaliseren, keuze van achtergrondkaart en toegang tot uiteenlopende geografische informatie in verschillende domeinen.

De tool maakt het zo mogelijk een perceel te identificeren op basis van een adres, de bestemming ervan te kennen (landbouwzone, woonzone, enz.), de bijzondere stedenbouwkundige voorschriften die van toepassing kunnen zijn en de eventuele bijbehorende risico’s te bestuderen (overstromingen, aardverschuiving, enz.)

✅ Pro-tip: u kunt de dekking (opacity) van de laag aanpassen om de grenzen van het gewestplan beter te zien. Dat zal u, op basis van het satellietbeeld en uw kennis van de plek, helpen de grenzen van het gewestplan beter te situeren ten opzichte van de werkelijkheid. Om de dekking van de laag aan te passen:

• Klik op het tandwiel links, ter hoogte van uw selectie
• Zet de schuifregelaar op ongeveer 50%; zo wordt het gewestplan gedeeltelijk transparant en verschijnt het satellietbeeld net eronder
• U kunt ook de legenda weergeven door in hetzelfde menu op de knop “Legenda” te klikken. (link naar het volledige legendadocument)

Vastgoedprofessionals spreken vaak over een “rode zone”, die overeenkomt met een zone waar de hoofdfunctie wonen is (woonzone) en waar men dus bijvoorbeeld residentiële vastgoedontwikkelingsprojecten kan realiseren.

De verordeningen

De stedenbouwkundige verordeningen worden in Wallonië “Gidsen” genoemd en zijn beschikbaar op de website van de DGO4. Daar vindt men onder meer de volgende documenten:

• De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)
• De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gidsen (GCU)

Hieronder behandelen we de belangrijkste nuttige informatiebronnen.

De Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)

De gewestelijke stedenbouwkundige gids geeft richtlijnen voor het opstellen van gemeentelijke stedenbouwkundige gidsen. Hier is bijvoorbeeld een uittreksel uit de GRU: “c) Gevelmaterialen.
De toegelaten materialen zijn die waarvan de tinten aansluiten bij die
van de traditionele materialen. d) Topgevels, zijgevels en achtergevels.
De toegelaten materialen voor muren, topgevels, zijgevels en achtergevels
moeten harmoniëren met die van de straatgevels.”

De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gids (GCU)

Uitgegeven op gemeentelijk niveau, bepaalt deze gids de toepasselijke stedenbouwkundige voorschriften en wil hij de lokale uitvoering zijn van de Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids.

U vindt dit document meestal op de website van de gemeenten. Het is het referentiedocument om een vastgoedproject te schetsen.

Maar wat is dan het equivalent van het Gewestplan in Brussel? Wat is het equivalent van de CoDT in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest? Dat bekijken we hieronder.

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

De juridische basis van de stedenbouw in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (CoBAT). In die hoedanigheid regelt het CoBAT de grote mechanismen van de ruimtelijke ordening in Brussel:

• De planning (strategische ontwikkelingsplannen, bestemmingsplannen, enz.)
• De stedenbouwkundige verordeningen (RRU, RCU)
• De vergunningsaanvragen (welke werken al dan niet vergunningsplichtig zijn, bevoegde overheden, termijnen, beroepsmogelijkheden, enz.)
• De bescherming van het erfgoed
• Het voorkooprecht (een voorkooprecht is een wettelijk of contractueel recht dat aan bepaalde private of publieke personen wordt toegekend om een goed met voorrang op elke andere persoon te verwerven wanneer de eigenaar zijn wil te kennen geeft het te verkopen)
• De stedenbouwkundige inlichtingen (stedenbouwkundige context van een specifiek goed, te verkrijgen voor elke vastgoedverkoop)

De strategische plannen

Strategische plannen zijn documenten die de te volgen strategie definiëren en weergeven om specifieke doelstellingen te bereiken. Deze doelstellingen houden doorgaans verband met ruimtelijke ordening. Strategische plannen leggen de grote te volgen oriëntaties vast en worden de fundamentele principes van de territoriale planning.

Het is belangrijk op te merken dat strategische plannen in de meeste gevallen een indicatieve (niet-bindende) waarde hebben. De belangrijkste gewestelijke ontwikkelingsplannen die in Brussel van kracht zijn, worden hieronder besproken.

Het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD)

Het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD) legt de doelstellingen en prioriteiten voor de ontwikkeling van het Gewest vast, in functie van economische, sociale, milieu- en mobiliteitsbehoeften.

In 2009 werd aan het PRD een tweede “D” toegevoegd voor duurzaam, als symbool van de wil van het gewest om de grote uitdagingen van de eeuw aan te gaan op het vlak van milieu en duurzame ontwikkeling.

De Gemeentelijke Ontwikkelingsplannen (PCD)

De Gemeentelijke Ontwikkelingsplannen (PCD) bestrijken het volledige gemeentelijke grondgebied en vormen instrumenten voor globale planning voor de duurzame ontwikkeling van de gemeenten. Ze zijn afgestemd op de oriëntaties van het PRD en respecteren het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS), een ander gewestelijk ontwikkelingsplan.

Het gaat om een globaal planningsinstrument voor de ontwikkeling van de gemeenten. Het legt de volgende punten vast:

• De algemene en specifieke doelstellingen evenals de ontwikkelingsprioriteiten, met inbegrip van ruimtelijke ordening, die nodig zijn om te beantwoorden aan economische, sociale, culturele, mobiliteits-, toegankelijkheids- en milieubehoeften;
• De transversale en sectorale maatregelen die moeten worden ingevoerd om de vastgelegde doelstellingen te bereiken, met name via een cartografische voorstelling van sommige van deze maatregelen;
• De identificatie van de prioritaire interventiezones van de gemeente;

De reglementaire plannen

In tegenstelling tot strategische plannen bepalen plannen van aanleg met reglementaire waarde welke functies zich in de verschillende zones van Brussel kunnen vestigen.

Het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS)

Het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) volgt de oriëntaties van het Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD) en bepaalt de bestemmingen van het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de regels die daarop van toepassing zijn.

Het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) bepaalt bijvoorbeeld de prioritaire bestemming van een zone. Een zone wordt gedefinieerd door één of meerdere bouwblokken van percelen. De kleinste grafische entiteit van het PRAS is het stedelijk bouwblok.

Het PRAS is in feite een instrument dat bestaat uit kaarten (plannen) en letterlijke voorschriften (teksten) die samen een geheel vormen:

• 6 kaarten:
  • De feitelijke bestaande situatie (met indicatieve waarde): dit is de situatie van de bestemmingen zoals die vandaag in de praktijk is.
  • De juridisch bestaande situatie (met indicatieve waarde): dit is het geheel van bepalingen die op de zone van toepassing zijn op het vlak van stedenbouw, erfgoed en milieu. Deze kaart definieert bepaalde bijzondere zones maar dekt niet het volledige gewestelijke grondgebied.
  • De bestemmingskaart: met verordenende waarde. Dit is het equivalent van het Gewestplan in Wallonië. Deze kaart bepaalt de toegelaten bestemmingen per zone (wonen, handel, groenzones, kantoren, enz.).
  • De kaart van de toelaatbare kantoorsaldi (CaSBA): met verordenende waarde; deze kaart, opgebouwd uit 132 rastercellen, geeft het saldo aan van de toelaatbare m2 kantoorruimte en maakt het dus mogelijk te weten of een bestemmingswijziging mogelijk is.
  • De wegenkaart: met verordenende waarde. Ze geeft de wegen en autosnelwegen binnen de Brusselse perimeter aan.
  • De kaart van het openbaar vervoer: met verordenende waarde; ze geeft de structuur van het openbaarvervoernetwerk weer, ondergronds en bovengronds.
• De letterlijke voorschriften:
  • De algemene voorschriften die betrekking hebben op alle zones. Behalve uitzonderingen zijn de algemene voorschriften van toepassing op alle zones van het PRAS.
  • De bijzondere voorschriften die betrekking hebben op de verschillende zones van de bestemmingskaart (wonen, handel, voorzieningen, groenzones…).
  • De bijzondere voorschriften die betrekking hebben op de wegen en het openbaar vervoer.
  • Het programma van de Zones van Gewestelijk Belang (ZIR) en van de Zone van Gewestelijk Belang met Uitgesteld Aanleg (ZIRAD).

✅ Het is belangrijk op te merken dat zones niet altijd onderling exclusief zijn. Dit houdt in dat een perceel bijvoorbeeld kan zijn opgenomen in een Woonzone EN in Zones van Cultureel, Historisch, Esthetisch of Verfraaiingsbelang, waarbij het ene het andere niet uitsluit.

Het Richtplan van Aanleg (PAD)

Het Richtplan van Aanleg (PAD) is bijzonder omdat het zowel de strategische als de verordenende aspecten van een ontwikkelingsstrategie kan bepalen. Net als het PRAS wordt het PAD op gewestelijk niveau vastgesteld.

Het verordenende luik van dit plan bepaalt:

• De bestemmingen (kantoren, handel, wonen) en de oppervlakten die eraan moeten worden toegewezen
• De algemene structuur (algemeen raster) van de openbare ruimten (wegen, landschappen, enz.)
• De kenmerken van de bebouwing
• De organisatie van mobiliteit en parkeren
• De bescherming van het erfgoed

Het Bijzonder Bestemmingsplan (BBP)

Het Bijzonder Bestemmingsplan (BBP) heeft tot doel het Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) te preciseren en aan te vullen. Het stemt overeen met de krachtlijnen die zijn vastgelegd in het Gemeentelijk Ontwikkelingsplan (PCD) en bepaalt de gedetailleerde bestemmingen van de verschillende zones. Het regelt het grondgebruik door de bouwzones en groenzones af te bakenen, evenals de bijbehorende regels. Bovendien kan het andere bepalingen bevatten zoals:

• Aanwijzingen over de ligging, afmetingen en esthetische uitstraling van de gebouwen en hun omgeving.
• De tracés en inrichtingsmaatregelen van de verkeerswegen, evenals de bijbehorende reglementeringen.

U kunt deze plannen terugvinden op het platform BruGIS: https://gis.urban.brussels/brugis/#/

De reglementen

De Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (GSV)

De gewestelijke stedenbouwkundige verordening omvat 8 hoofdstukken (“Titels” genoemd), die zeer specifieke aspecten van gebouwen en hun omgeving bepalen:

• Titel I: kenmerken van de gebouwen en hun omgeving
• Titel II: bewoonbaarheidsnormen voor woningen
• Titel III: werven titel gedeeltelijk opgeheven – cf. gecoördineerde versie van Titel III die momenteel van kracht is
• Titel IV: toegankelijkheid van gebouwen voor personen met beperkte mobiliteit
• Titel V: thermische isolatie van gebouwen titel volledig opgeheven
• Titel VI: reclame en uithangborden
• Titel VII: de weg, zijn toegangen en zijn omgeving
• Titel VIII: parkeernormen buiten de openbare weg

In titel I vindt men bijvoorbeeld de uitleg van begrippen zoals rooilijn, gemene grenzen, enz. Deze begrippen bepalen de uiterlijke visuele kenmerken van het gebouw.

In titel II worden de bewoonbaarheidsnormen vastgelegd, in termen van plafondhoogte en minimale bewoonbare oppervlakte.

De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordening (GSV)

De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordeningen bepalen aanvullende regels ten opzichte van de gewestelijke verordening. Afhankelijk van de gemeenten kunnen deze verordeningen betrekking hebben op gebouwen, het plaatsen van schotelantennes, trottoirs en van toepassing zijn op de hele gemeente of slechts op een deel ervan.

Sommige gemeenten stellen hun gemeentelijke verordeningen vrij toegankelijk ter beschikking op de website urbanisme.irisnet of op hun eigen site, terwijl men voor andere naar het gemeentehuis moet gaan om de informatie te verkrijgen.

We hebben het Gewestplan (Wallonië) en het Gewestelijk Bestemmingsplan (Brussel) gezien, maar wat is het equivalent in Vlaanderen? Hoe heet de bijbehorende regeling en waar kan men deze informatie vinden? Dat bekijken we hieronder.

In Vlaanderen

In Vlaanderen is de wettelijke basis voor de ruimtelijke ordening de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO). In Vlaanderen wordt deze strategische visie, in tegenstelling tot de andere gewesten, ook op provinciaal niveau uitgewerkt.

De strategische plannen

Gewestelijk niveau – Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)

Het Vlaamse ruimtelijk beleidsplan, het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, stuurt de ruimtelijke planning op gewestelijk niveau maar bevat geen strikte doelstellingen voor de andere planningsniveaus.

Provinciaal niveau – Provinciaal Beleidsplan Ruimte (PBR)

Het Provinciaal Beleidsplan Ruimte (provinciaal plan voor ruimtelijke ordening) is een planningsdocument dat op provinciaal niveau in België wordt opgesteld. Het is bedoeld om de ruimtelijke ordening en de ruimtelijke ontwikkeling in een specifieke provincie te sturen. Het plan wordt opgesteld door de provinciale administratie in overleg met lokale actoren, zoals gemeenten, organisaties uit het middenveld en burgers.

Het Provinciaal Beleidsplan Ruimte heeft tot doel de grote krachtlijnen en het beleid inzake ruimtelijke ordening op provinciaal niveau vast te leggen. Het is een strategisch document dat rekening houdt met regionale eigenheden, lokale behoeften en milieu-, economische en sociale uitdagingen.

Het Provinciaal Plan bevat evenmin strikte doelstellingen voor de andere planningsniveaus.

Gemeentelijk niveau – Gemeentelijk (of intergemeentelijk) Beleidsplan Ruimte (GBR)

Het Gemeentelijk Beleidsplan Ruimte (gemeentelijk plan voor ruimtelijke ordening) is een planningsdocument dat op gemeentelijk niveau in België wordt opgesteld. Het is bedoeld om de ruimtelijke ordening en de ruimtelijke ontwikkeling binnen een specifieke gemeente te sturen. Het plan wordt opgesteld door het gemeentebestuur in overleg met lokale actoren, zoals burgers, lokale verenigingen en stedenbouwkundige experts.

De uitvoeringsplannen

De uitvoeringsplannen zijn het equivalent van het Gewestplan – PDS (Wallonië) of het Gewestelijk Bestemmingsplan – PRAS (Brussel). Deze plannen bevatten onder meer de volgende elementen:

• Een beschrijving en een verantwoording van de doelstellingen van het plan
• Een plan (kaart) dat aangeeft op welke zone(s) het plan van toepassing is
• De stedenbouwkundige voorschriften die van toepassing zijn inzake bestemming, inrichting, beheer en bewoonbaarheidsnormen (indien van toepassing)
• Een weergave van de juridische situatie
• Een weergave van de feitelijke situatie: een stand van zaken van de omgeving, de natuur en andere relevante feitelijke gegevens

Gewestelijk niveau – Gewestelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (GRUP)

Een ruimtelijk uitvoeringsplan voert een ruimtelijk structuurplan (strategisch plan) uit.

Het heeft verordenende waarde voor alle overheidsbeslissingen en bepaalt onder meer, voor de percelen die in het plan zijn opgenomen:

• welke activiteiten kunnen plaatsvinden,
• waar wel of niet gebouwd mag worden en aan welke stedenbouwkundige voorschriften woningen en gebouwen in een bepaalde zone moeten voldoen:

Ook provincies en gemeenten stellen uitvoeringsplannen op. Dat bekijken we hieronder.

Provinciaal niveau – Provinciale Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (PRUP)

De voorschriften van provinciale ruimtelijke uitvoeringsplannen mogen niet afwijken van de voorschriften van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan, tenzij de Vlaamse Regering daarvoor toestemming geeft.

Gemeentelijk niveau – Gemeentelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (GRUP)

De regels die in lokale ruimtelijke uitvoeringsplannen worden vastgelegd, mogen niet in strijd zijn met de regels van provinciale en gewestelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen, tenzij de goedkeuring respectievelijk door de provincieraad of de Vlaamse Regering wordt verleend.

Tot slot volstaat het plan op gemeentelijk niveau om te begrijpen welke activiteiten mogelijk zijn in een bepaalde zone, aangezien lokale voorschriften niet in tegenspraak kunnen zijn met provinciale of gewestelijke voorschriften.

U kunt deze plannen terugvinden op de website van Geoplannen via de volgende link: https://geoplannen.omgeving.vlaanderen.be/roviewer/?t=21&m=1&category=2.

Stedenbouwkundige verordeningen

Deze verordeningen beogen de levenskwaliteit, veiligheid, esthetiek en duurzaamheid van gebouwen te waarborgen, en ook de ruimtelijke ordening en mobiliteit te regelen op elk overeenkomstig bestuursniveau (gewestelijk, provinciaal, gemeentelijk).

Elke verordening moet in overeenstemming zijn met de verordening van het hogere niveau (Gewestelijk > Provinciaal > Gemeentelijk).

U vindt al deze verordeningen terug in het digitale repertorium van stedenbouwkundige verordeningen in het Vlaamse Gewest: https://dsi.omgeving.vlaanderen.be/fiche-overzicht.

We hebben de bestemmingsplannen en verordeningen van elk gewest overlopen. We sluiten af met een samenvattende tabel die u een overzicht geeft van de plannen en verordeningen die per gewest van toepassing zijn, evenals de websites waar u ze kunt terugvinden.

Samenvattende tabel

Type documenten	Doel	Waals Gewest	Brussels Hoofdstedelijk Gewest	Vlaams Gewest
Code	De regels van de territoriale ontwikkeling vastleggen	Code du Développement Territorial (CoDT)	Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (CoBAT)	Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO)
Gewestelijk strategisch plan	De strategische doelstellingen van de ruimtelijke ordening op gewestelijk niveau vastleggen	Schéma de Développement Territorial (SDT)	Gewestelijk Ontwikkelingsplan (PRD)	Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)
Provinciaal strategisch plan	De strategische doelstellingen van de ruimtelijke ordening op provinciaal niveau vastleggen	–	–	Provinciaal Beleidsplan Ruimte (PBR)
Lokale strategische plannen	De strategische doelstellingen van de ruimtelijke ordening op gemeentelijk niveau vastleggen	Gemeentelijk Ontwikkelingsschema (SDC) & Lokaal Oriëntatieschema (SOL)	Gemeentelijke Ontwikkelingsplannen (PCD)	Gemeentelijk Beleidsplan Ruimte (GBR)
Gewestelijk bestemmingsplan	Zonering van mogelijke bestemmingen	Sectorplan (PDS)	Gewestelijk Bestemmingsplan (PRAS) en Bijzonder Bestemmingsplan (PPAS)	Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplannen (GRUP)
Gewestelijke stedenbouwkundige verordening	Reglement dat de opmaak van de gemeentelijke verordeningen begeleidt	Gewestelijke Stedenbouwkundige Gids (GRU)	Gewestelijke Stedenbouwkundige Verordening (RRU)	Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplannen (GRUP)
Gemeentelijke stedenbouwkundige verordeningen	Reglement dat de stedenbouwkundige regels op lokaal niveau vastlegt	Gemeentelijke Stedenbouwkundige Gids (GCU)	De Gemeentelijke Stedenbouwkundige Verordeningen (RCU)	Gemeentelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP)